Griefbotlar Yas Tutanları Rahatlatabiliyor

İnsanlar, hayatını kaybeden yakınlarının yapay zekâyla oluşturulmuş dijital kopyalarıyla konuşmayı deniyor. “Griefbot” ya da “deadbot” olarak adlandırılan bu sistemler, vefat eden kişilerin yazılı mesajlarını, seslerini veya görüntülerini taklit edebiliyor. Yeni bir araştırma, bu teknolojiye açık olan bazı kişilerin, sohbet botu gerçeği yanlış aktarsa bile görüşmeleri teselli edici bulduğunu gösterdi.

Colorado Boulder Üniversitesi'nden bilgi bilimci Jack Manning ve çalışma arkadaşları, araştırmanın sonuçlarını Designing Interactive Systems Conference bildirilerinde yayımladı. Çalışmaya, vefat eden bir yakınıyla yapay zekâ aracılığıyla konuşmaya istekli 16 gönüllü katıldı. Araştırmacılara göre katılımcıların tamamı deneyimi olumlu değerlendirdi; ancak araştırmaya bu tür bir etkileşim istemeyen kişiler dahil edilmedi.

Sistemin elindeki bilgiler, katılımcıların vefat eden yakınları hakkında doldurduğu kısa bir anketle sınırlıydı. Bu nedenle bot zaman zaman kişinin hiç sahip olmadığı bir iş gibi yanlış ayrıntılar üretti. Katılımcılar bu hataları çoğunlukla görmezden gelerek konuşmayı sürdürdü. Buna karşılık, kişinin iletişim tarzındaki yanlışlıklar daha fazla tepki çekti. Örneğin emojilerin kullanılmaması veya bir katılımcıya, yakınının asla kullanmayacağı “şampiyon” şeklinde hitap edilmesi rahatsız edici bulundu.

Katılımcılardan biri araştırmacılara, büyükbabasıyla gerçekten konuşuyormuş gibi hissettiğini söyledi. Bir başka katılımcı ise ihtiyacı olan kapanış duygusunu elde ettiğini belirtti. Manning, katılımcıların teknolojiye gösterdiği ilgiyi şaşırtıcı bulduğunu aktardı; ancak kendisi, çocuk yaşta kaybettiği kız kardeşinin dijital bir kopyasıyla konuşma fikrine hâlâ mesafeli duruyor. Ona göre insanlar, yakınlarını hatırlama biçimlerinin sorgulanmasından endişe edebilir.

Araştırmada önemli güvenlik önlemleri de vardı. Her görüşmede bir insan araştırmacı araya girerek sohbet botunun yanıtlarını katılımcıya iletmeden önce inceledi. Bu uygulama, yanıltıcı veya zarar verici etkileşimlerin önüne geçmeye yardımcı oldu. Ancak gerçek hayatta benzer bir denetim çoğu zaman bulunmuyor; herkes bir sohbet botunu vefat etmiş bir kişiyi taklit edecek şekilde yönlendirebilir ve bazı şirketler bu tür dijital yeniden oluşturma hizmetleri sunuyor.

Katılımcılar, teknolojiye aşırı bağımlı hâle gelme riskinden de söz etti. Bir kişi, bu görüşmeleri sürdürürse dönüşeceği kişiden hoşlanmayabileceğini söyledi. Cambridge Üniversitesi'nden araştırmaya katılmayan yapay zekâ etikçisi Tomasz Hollanek, sistemlerin etik biçimde tasarlanabilmesi için bu tür çalışmaların çoğalması gerektiğini belirtti. Manning ise dikkatli tasarlanmış griefbotların bazı insanların yas sürecini ele almasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.