Yapay Zekâda Antropomorfizm Sanıldığı Kadar Yaygın Değil
Yeni bir araştırma, haber metinlerinde yapay zekâya insan zihnine ait özellikler yükleyen antropomorfizm örneklerinin sanıldığından daha seyrek olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, “düşünmek”, “bilmek” ve “anlamak” gibi fiillerin anlamının bağlama göre değiştiğini vurguladı.
İnsanlar gündelik konuşmalarda “düşünmek”, “bilmek”, “anlamak” ve “istemek” gibi zihinsel fiilleri yapay zekâ sistemleri için de kullanabiliyor. Iowa State Üniversitesi ve diğer kurumlardan araştırmacılar, bu kullanımın makineleri olduğundan daha insansı göstererek yapay zekânın yetenekleri hakkında yanıltıcı izlenimler oluşturabileceğini inceledi.
Antropomorfizm bağlama göre değişiyor
Technical Communication Quarterly dergisinde yayımlanan çalışmada, yapay zekâya insan özellikleri atfeden dil kullanımı, yani antropomorfizm ele alındı. Araştırmacılara göre “Yapay zekâ karar verdi” veya “ChatGPT biliyor” gibi ifadeler, sistemlerin düşüncelere, niyetlere ya da farkındalığa sahip olduğu izlenimini verebilir. Oysa bu sistemler inanç ve duygular geliştirmek yerine verilerdeki örüntüleri analiz ederek yanıt üretir.
Ekip, haber dilindeki kullanımı incelemek için 20 ülkede yayımlanan İngilizce haberlerden 20 milyardan fazla kelime içeren News on the Web veri setini taradı. “Öğrenmek”, “anlamına gelmek” ve “bilmek” gibi zihinsel fiillerin AI ve ChatGPT ifadeleriyle ne sıklıkta kullanıldığı araştırıldı.
Sonuçlar, antropomorfizmin haber metinlerinde gündelik konuşmalara kıyasla daha seyrek görüldüğünü gösterdi. Yapay zekâyla en sık eşleşen zihinsel fiil “needs” olurken bu kullanım 661 kez tespit edildi. ChatGPT ile en sık birlikte kullanılan “knows” ise yalnızca 32 örnekte görüldü. Araştırmacılar, gazetecilik standartlarının ve özellikle yapay zekâya insan duyguları ya da özellikleri atfetmekten kaçınan editoryal ilkelerin bu sonuçta etkili olabileceğini belirtti.
Ancak kelimelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değil. “Yapay zekâ büyük miktarda veriye ihtiyaç duyar” ifadesindeki “ihtiyaç duymak”, sistemin çalışması için gereken teknik koşulları anlatabilir ve insan benzeri bir arzuya işaret etmeyebilir. Buna karşılık “Yapay zekâ gerçek dünyayı anlamalı” gibi cümleler, teknolojiye insanlara özgü muhakeme, etik değerlendirme veya farkındalık beklentisi yüklemeye daha yakındır.
Araştırmacılar bu nedenle antropomorfizmin ya hep ya hiç biçiminde ortaya çıkmadığını, bir süreklilik üzerinde değiştiğini savunuyor. Kullanılan dil, okurların yapay zekânın güvenilirliği ve bağımsızlığı hakkındaki algısını etkileyebileceği gibi, bu sistemleri geliştiren ve kullanan insanların sorumluluğunu da geri plana itebilir. Ekip, gelecekte farklı kelimelerin yapay zekâ algısını nasıl şekillendirdiğinin ve nadir görülen insansı ifadelerin güçlü etkiler yaratıp yaratmadığının araştırılabileceğini belirtti.
